Dławnice kablowe od A do Z - rodzaje, materiały, normy IP/IK

Czym są dławnice kablowe i do czego służą?

Dławnice kablowe (często nazywane także dławikami lub przepustami kablowymi) to elementy instalacji elektrycznej, które umożliwiają bezpieczne i szczelne przeprowadzenie przewodów przez obudowy urządzeń. Montowane w otworach obudów, zapewniają mocowanie oraz uszczelnienie kabla, chroniąc go przed wyrwaniem, przetarciem czy skręceniem na wejściu do urządzenia. Dławnice zabezpieczają również przed przedostawaniem się kurzu, pyłu i wody do wnętrza sprzętu, co pomaga zapobiegać zwarciom i awariom spowodowanym przez niekorzystne warunki otoczenia. Innymi słowy, spełniają one funkcję uszczelniającą – dbają o szczelność kabli na połączeniach i wydłużają żywotność zarówno okablowania, jak i urządzeń elektrycznych.

Dławnice kablowe są powszechnie stosowane zarówno w prostych instalacjach domowych (np. w puszkach i rozdzielnicach), jak i w wymagających aplikacjach przemysłowych. Można je spotkać w sprzęcie różnorodnych branż – od budownictwa i energetyki, przez automatykę i kolejnictwo, po przemysł chemiczny czy spożywczy. Wszędzie tam, gdzie przewody przechodzą przez obudowy, odpowiednio dobrana dławnica zapewnia bezpieczne, stabilne mocowanie i ochronę kabla przed czynnikami zewnętrznymi.

Rodzaje dławnic kablowych

Na rynku dostępnych jest wiele rodzajów dławnic, które różnią się budową i przeznaczeniem. Poniżej przedstawiamy najpopularniejsze typy dławnic kablowych oraz ich charakterystykę:

Dławnice metalowe

Dławnice metalowe wykonuje się najczęściej z metalu – przede wszystkim z mosiądzu (zwykle galwanicznie niklowanego) lub ze stali nierdzewnej. Charakteryzują się wysoką wytrzymałością mechaniczną oraz odpornością na wysokie temperatury, dlatego są polecane do instalacji zewnętrznych i przemysłowych, gdzie panują trudne warunki (ekstremalne temperatury, ryzyko uderzeń, wibracje). Dławnice mosiężne dzięki powłoce niklowej odznaczają się bardzo dobrą odpornością na korozję – sprawdzają się w środowiskach o wysokiej wilgotności, a nawet przy bezpośrednim kontakcie z wodą. Stal nierdzewna natomiast gwarantuje maksymalną odporność na rdzę i działanie chemikaliów, dlatego używa się jej tam, gdzie dławnice mogą być narażone na substancje żrące (np. w przemyśle chemicznym) lub muszą spełniać wysokie wymagania higieniczne (branża spożywcza). Metalowe dławiki są solidne i trwałe, choć zwykle droższe od plastikowych.

Dławnice plastikowe

Dławnice plastikowe to przepusty wykonane z wytrzymałych tworzyw sztucznych, najczęściej z poliamidu (nylonu). Poliamidowe dławnice są całkowicie odporne na korozję i wiele substancji chemicznych, a ponadto wykazują odporność na promieniowanie UV. Dzięki temu nadają się nie tylko do instalacji wewnętrznych, ale także do zastosowań na zewnątrz (większość czarnych dławnic poliamidowych jest stabilizowana UV). Plastikowe dławiki są lżejsze i tańsze od metalowych, choć zazwyczaj ustępują im pod względem maksymalnej wytrzymałości mechanicznej czy odporności na bardzo wysokie temperatury. W praktyce doskonale sprawdzają się one w typowych warunkach – np. w instalacjach domowych, biurowych czy standardowych urządzeniach przemysłowych. Warto dodać, że często stosuje się poliamid z dodatkiem włókna szklanego, co dodatkowo zwiększa wytrzymałość konstrukcji dławnicy.

Dławnice ekranowane (EMC)

Dławnice ekranowane (EMC) to specjalny typ przepustów kablowych zaprojektowanych z myślą o eliminacji zakłóceń elektromagnetycznych. Wykorzystuje się je przy wprowadzaniu ekranowanych kabli sygnałowych lub transmisyjnych do urządzeń wrażliwych na EMI (Interference). Tego rodzaju dławnice posiadają specjalną konstrukcję – np. metalowe pierścienie lub szczotki – która zaciska się na ekranie (oplocie) przewodu, zapewniając jego kontakt z uziemioną obudową. W efekcie dławnica odprowadza zakłócenia i chroni elektronikę przed wpływem promieniowania elektromagnetycznego. Dławnice EMC stosuje się m.in. w systemach automatyki, telekomunikacji, sieciach komputerowych czy wszędzie tam, gdzie wymagane jest zachowanie integralności sygnału i ciągłości ekranu kabla.

Dławnice wielootworowe (wielokrotne)

Dławnice wielootworowe umożliwiają wprowadzenie kilku kabli przez jeden otwór za pomocą pojedynczego dławika. Zamiast standardowej jednej przelotki, posiadają one specjalną wkładkę uszczelniającą z kilkoma otworami o określonych średnicach, co pozwala uszczelnić każdy przewód osobno. Takie rozwiązanie oszczędza miejsce – jest przydatne tam, gdzie w obudowie jest ograniczona liczba dostępnych przepustów. Dławnice wielokrotne są często stosowane np. w szafach sterowniczych i rozdzielnicach (gdy do jednej puszki wprowadza się wiele kabli) oraz w przemyśle kolejowym, gdzie instalacje okablowania są bardzo zagęszczone. Należy jednak pamiętać, że przy użyciu dławnicy wielootworowej łączna średnica wiązki kabli nie może przekroczyć możliwości danego modelu, a same kable powinny być ułożone starannie, by nie pogorszyć szczelności.

Inne specjalne rodzaje dławnic

Oprócz powyższych, istnieje szereg specjalistycznych dławnic kablowych przeznaczonych do wąskich zastosowań. Przykładem są dławnice przeciwwybuchowe (Ex), stosowane w strefach zagrożonych wybuchem (np. rafinerie, kopalnie). Konstrukcja takiej dławnicy zapobiega przedostaniu się iskier lub płomieni na zewnątrz obudowy w razie ewentualnej eksplozji wewnątrz urządzenia, co znacząco zwiększa bezpieczeństwo instalacji. Inny przykład to dławnice wysokotemperaturowe, wykonane z materiałów odpornych na długotrwałe działanie wysokiej temperatury – używane choćby przy piecach przemysłowych czy w hutnictwie. Spotkać można również dławnice do kabli opancerzonych (z dodatkowymi elementami mocującymi zbrojenie kabla, używane np. przy kablach z drutem stalowym w infrastrukturze energetycznej) oraz dławnice kątowe pozwalające wprowadzić przewód pod kątem 90° względem obudowy (gdy brak miejsca na wyprowadzenie proste). Ciekawym rozwiązaniem są dławnice dzielone, które składają się z dwóch części – można je zamontować na już okablowanym przewodzie zakończonym wtyczką lub złączem, bez konieczności przecinania kabla. Oprócz tego dostępne są rozmaite akcesoria, takie jak wkładki uszczelniające (membranowe) czy dławiki z dodatkowym odciążeniem przeciwzgięciowym, zwiększające szczelność i odporność przepustu na drgania.

Materiały dławnic kablowych

Dławnice kablowe różnią się także materiałem, z którego są wykonane – a wybór materiału ma istotny wpływ na trwałość elementu i jego odporność na czynniki środowiskowe. Poniżej opisujemy najpopularniejsze materiały, z jakich produkuje się dławnice, oraz ich zastosowania:

• Mosiądz niklowany: Najczęściej wykorzystywany metal do produkcji dławnic. Mosiężne dławnice (z warstwą niklu) są bardzo wytrzymałe mechanicznie i odporne na korozję. Niklowanie sprawia, że taki dławik przez długi czas zachowuje właściwości nawet w trudnych warunkach – nie rdzewieje i może pracować w środowisku o wysokiej wilgotności. Mosiądz dobrze przewodzi też prąd, co bywa istotne w dławnicach ekranowanych (zapewnienie uziemienia). Z uwagi na swoją trwałość dławnice z mosiądzu stosuje się chętnie na zewnątrz budynków, w przemyśle i wszędzie tam, gdzie wymagana jest długotrwała niezawodność.
• Stal nierdzewna: Ten materiał gwarantuje najwyższą odporność na korozję, działanie czynników atmosferycznych oraz bardzo wysokie temperatury. Dławnice ze stali nierdzewnej są wybierane do zastosowań w środowiskach agresywnych chemicznie (np. kontakt z kwasami, solanką) oraz tam, gdzie wymagana jest wyjątkowa czystość i trwałość – jak przemysł spożywczy czy farmaceutyczny. Stalowe dławiki wytrzymują intensywne obciążenia mechaniczne i uderzenia, mają też często najwyższe klasy szczelności (IP68/IP69K). Minusem jest wyższy koszt oraz większa waga w porównaniu z mosiądzem czy tworzywem sztucznym.
• Poliamid (tworzywo sztuczne): Poliamid PA6 (inaczej nylon) to najpopularniejsze tworzywo używane do produkcji standardowych dławnic plastikowych. Jest lekki, odporny na korozję i wiele czynników chemicznych. Dławnice poliamidowe zapewniają dobry zakres temperatur pracy (typowo od ok. -30°C do +80°C) i są odporne na promieniowanie UV, dzięki czemu mogą być stosowane również na zewnątrz pomieszczeń. Ich zaletą jest niski koszt oraz izolacyjność elektryczna (nie przewodzą prądu). Aby zwiększyć wytrzymałość mechaniczną plastiku, producenci stosują czasem poliamid wzmacniany włóknem szklanym. Dławnice z tworzyw sztucznych dominują w zastosowaniach wewnętrznych i wszędzie tam, gdzie nie ma ekstremalnych warunków – np. w sprzęcie RTV/AGD, oświetleniu czy instalacjach domowych.

(Warto wspomnieć, że elementy uszczelniające w dławnicach – takie jak oringi czy wkładki dławikowe – wykonuje się z elastomerów, najczęściej z gumy EPDM lub silikonu. Zapewniają one elastyczność i wodoszczelność połączenia. Jednak same korpusy dławnic to głównie powyższe materiały: metal lub poliamid.)

Klasy szczelności IP oraz odporności IK

Przeglądając specyfikacje dławnic kablowych, często spotkamy oznaczenia IP i IK, określające poziom ochrony zapewnianej przez dławik. Poniżej wyjaśniamy, co znaczą te symbole i dlaczego są istotne przy wyborze dławnicy.

Stopnie ochrony IP

Kod IP (ang. Ingress Protection) składa się z liter IP i dwóch cyfr, które określają odporność obudowy na wnikanie ciał obcych (pyłu) oraz wody. Pierwsza cyfra (w skali 0–6) oznacza poziom ochrony przed pyłem oraz dostępem do wewnętrznych, niebezpiecznych elementów urządzenia, natomiast druga cyfra (0–9K) dotyczy odporności na wodę. Im wyższa cyfra, tym lepsza ochrona w danej kategorii. Przykładowo IP68 wskazuje, że obudowa (lub dławnica) jest całkowicie pyłoszczelna (6) oraz wodoszczelna przy długotrwałym zanurzeniu w wodzie (8). Dla porównania IP67 zapewnia szczelność przy krótkotrwałym zanurzeniu, a np. IP69K oznacza odporność nawet na silne strumienie wody pod ciśnieniem i wysoką temperaturą (testy mycia ciśnieniowego).

W praktyce dobre jakościowo dławnice kablowe osiągają wysokie klasy ochrony – bardzo często IP68 lub wyższe – co gwarantuje pełną pyło- i wodoszczelność w wymagających warunkach. Zaleca się, aby klasa IP dławika nie była niższa niż klasa szczelności obudowy, w której jest on montowany. Jeśli więc np. nasza puszka ma IP65, warto użyć dławnicy o IP65 lub lepszej, aby nie osłabić ochrony całości.

Odporność mechaniczna IK

Oznaczenie IK z kolei definiuje poziom ochrony obudowy przed uderzeniami mechanicznymi. Skala IK mieści się od IK00 (brak ochrony) do IK10 (najwyższa typowa odporność). Kod ten odpowiada energii uderzenia, jaką obudowa/dławnica jest w stanie wytrzymać, mierzonym w dżulach (J). Przykładowo, IK08 oznacza odporność na uderzenie o energii 5 J, IK09 to 10 J, a najwyższa klasa IK10 odpowiada 20 J. W praktyce 20 J to uderzenie odpowiadające upadkowi ciężarka 5 kg z wysokości 40 cm, więc jest to już wysoka odporność na uszkodzenia. W przypadku dławnic kablowych wysoka klasa IK świadczy o tym, że element wytrzyma ewentualne uderzenia czy akty wandalizmu. Ma to znaczenie np. w instalacjach narażonych na uszkodzenia mechaniczne, na zewnątrz budynków lub w miejscach publicznych. Jeśli spodziewamy się takich narażeń, warto rozważyć dławnice metalowe lub specjalne modele o podwyższonym IK, aby zapewnić trwałość połączenia.

(Uwaga: Klasy IP i IK są ustalone wg międzynarodowych norm – odpowiednio PN-EN 60529 dla kodu IP oraz PN-EN 62262 dla kodu IK. Większość markowych dławnic będzie miała te parametry przebadane i podane w dokumentacji.)

Jak dobrać odpowiednią dławnicę kablową – praktyczne wskazówki

Dobór dławnicy kablowej do konkretnego zastosowania jest bardzo ważny dla bezpieczeństwa i trwałości instalacji. Poniżej kilka praktycznych wskazówek, na co zwrócić uwagę wybierając dławnice kablowe do swoich potrzeb:

• Dopasowanie rozmiaru do kabla: Upewnij się, że rozmiar dławnicy pasuje do średnicy zewnętrznej przewodu. Przed zakupem zmierz średnicę kabla i sprawdź, w jakim zakresie średnic dana dławnica zapewnia szczelne dławienie. Wybór zbyt małej dławnicy utrudni wprowadzenie przewodu, a zbyt dużej – nie zagwarantuje pełnej szczelności. Producent zwykle podaje minimalną i maksymalną średnicę kabla dla danego modelu (np. 6–12 mm); kabel powinien mieścić się w tym przedziale z niewielkim zapasem.
• Rodzaj i wielkość gwintu: Sprawdź, jaki gwint montażowy wymaga Twoja obudowa lub puszka. Najczęściej spotykane są gwinty metryczne (np. M20, M25) oraz tzw. PG (dawny standard niemiecki, np. PG11). Wybierz dławnicę z gwintem zgodnym ze swoim otworem – inaczej nie wkręcisz jej bezpośrednio. Jeśli obudowa jest grubościenna lub masz do dyspozycji długi przepust, możesz rozważyć dławik z dłuższym gwintem, aby pewnie złapać nakrętkę od wewnątrz. Standardowa długość gwintu zwykle wystarcza, ale w specjalnych przypadkach (grube ściany szaf sterowniczych, podwójne ścianki) dłuższy gwint zapewni solidniejszy montaż.
• Warunki środowiskowe a materiał: Zastanów się, w jakich warunkach będzie pracować instalacja. Na zewnątrz budynków, w miejscach narażonych na deszcz, słońce, duże wahania temperatur czy uderzenia – lepiej sprawdzą się dławnice metalowe (mosiężne lub ze stali nierdzewnej). Zniosą one upał, mróz i intensywne obciążenia lepiej niż plastik. W środowisku korozyjnym lub w kontakcie z chemikaliami (np. zakłady chemiczne, oczyszczalnie) zaleca się stal nierdzewną, która nie ulegnie zniszczeniu. Z kolei do typowych zastosowań wewnętrznych, gdzie nie ma ekstremalnych warunków, wystarczające będą dławnice poliamidowe, które są tańsze i w zupełności spełnią swoją rolę. Pamiętaj też o odporności na UV – jeżeli dławnica będzie wystawiona na słońce, wybierz taką z tworzywa odpornego na promieniowanie UV (większość czarnych poliamidowych dławików ma tę cechę).
• Wymagana klasa szczelności (IP) i odporności (IK): Określ, jak wysokiej ochrony potrzebujesz. Jeśli dławnica ma pracować na zewnątrz albo w zapylonym/wilgotnym środowisku, celuj przynajmniej w IP67 lub IP68, aby zapewnić pełną wodo- i pyłoszczelność połączenia. Sprawdź specyfikację obudowy urządzenia – dławik powinien mieć równoważny lub wyższy stopień IP, by nie obniżyć szczelności całego systemu. Gdy instalacja narażona jest na uderzenia mechaniczne, wibracje lub akty wandalizmu (np. skrzynki zewnętrzne), warto wybrać dławnice o wysokiej odporności IK. Zazwyczaj metalowe modele cechują się wyższą wytrzymałością na udary niż plastikowe. W razie potrzeby szukaj informacji o klasie IK w dokumentacji – IK08 lub IK10 zapewni dodatkowy margines bezpieczeństwa w trudnych warunkach.
• Specjalne wymagania instalacji: Przeanalizuj, czy Twoje zastosowanie nie wymaga specjalnego rodzaju dławnicy. Jeśli pracujesz z kableni ekranowanymi (np. przewody sygnałowe w automatyce, sieci komputerowe), rozważ użycie dławnicy EMC, która umożliwi podłączenie ekranu kabla do uziemienia i ochroni przed zakłóceniami elektromagnetycznymi. Gdy musisz przeprowadzić przez jeden otwór wiele przewodów, przydatna będzie dławnica wielootworowa – upewnij się tylko, że wszystkie kable mieszczą się w zakresie średnic wkładki. W przypadku instalacji w strefach zagrożonych wybuchem absolutnie wymagane są dławnice Ex z odpowiednimi certyfikatami (ATEX/IECEx) – nie zastępuj ich zwykłymi modelami, bo to grozi niebezpieczeństwem. Jeśli przewody mają już założone wtyczki lub złącza i nie możesz wsunąć na nie tradycyjnej dławnicy, zastosuj dławnice dzielone, które można zamontować na kablu bez odłączania końcówek. Do instalacji narażonych na drgania dostępne są też dławiki z dodatkowym uszczelnieniem membranowym lub z zabezpieczeniem przeciw zginaniu kabla – warto o nich pomyśleć przy częstych ruchach przewodów.
• Jakość i certyfikaty: Stawiaj na sprawdzone marki i wysoką jakość wykonania dławnic. Elementy te muszą być wykonane z materiałów najwyższej jakości i spełniać deklarowane parametry, aby należycie pełniły swoją funkcję. Upewnij się, że wybrany produkt posiada odpowiednie certyfikaty i testy – przede wszystkim stopień IP (np. IP68 potwierdzony normą) oraz ewentualnie certyfikaty Ex, UL, itp., jeśli są wymagane w Twojej aplikacji. Tańsze, no-name przepusty kablowe mogą kusić ceną, ale mogą nie gwarantować deklarowanej szczelności lub wytrzymałości. Dla bezpieczeństwa instalacji lepiej zaufać renomowanym producentom. Dobrze dobrana i porządna dławnica kablowa zapewni długotrwałą, bezawaryjną pracę urządzeń oraz spokój użytkownika.

Na koniec warto podsumować: dławnice kablowe to niepozorne, ale kluczowe elementy każdej instalacji elektrycznej. Zapewniają szczelność, ochronę i stabilność okablowania. Znając rodzaje dławnic, materiały z jakich są wykonane oraz znaczenie norm IP/IK, możemy świadomie dobrać najlepszy wariant do naszych potrzeb. Kierując się powyższymi wskazówkami – od zmierzenia średnicy kabla, przez sprawdzenie warunków środowiskowych, po zweryfikowanie certyfikatów – z pewnością wybierzemy dławnicę, która zagwarantuje bezpieczne i trwałe podłączenie przewodów w każdej sytuacji. Powodzenia w praktyce!

Polecamy także sprawdzić ofertę dławnic kablowych w naszym sklepie internetowym!